Kognitif  /Bilişsel Terapi nedir? Bilişsel Terapi nasıl yardımcı olur?

Bilişsel terapi 1960’larda Aaron Beck tarafından geliştirilmiştir.  Bu yaklaşımın ön savı durumlar ve olaylar karşısındaki duygularımızın o sırada aklımızdan geçen otomatik düşüncelerle bağlantılı olduğudur.  Dolayısıyla bir olay ya da durum karşısında farklı bireyler o sırada akıllarından geçen düşüncelere, durumu ne şekilde algılayıp değerlendirdiklerine bağlı olarak farklı hissederler.  Hislerimiz ve duygularımız da verdikleri rahatsızlık ve sıkıntı ölçüsünde bir rahatlama ihtiyacı oluşturur.  Bireyler bildikleri, öğrenilmiş yöntemler dahilinde farklı tepkiler ve başa çıkma biçimleri geliştirerek rahatlamaya çalışırlar.   Örneğin sosyal bir karşılaşma bu konuda aşırı kaygısı olan birini endişeye sürükler ve zihninde heyecanının anlaşılacağı, olumsuz değerlendirilip eleştirileceğini düşüncelerini tetiklerse kişi bu kaygısı ile başa çıkmak için sosyal ortamlardan kaçınmayı ya da rahatlatıcı maddeleri kötüye kullanarak heyecanıyla başa çıkmaya çalışabilir.  Bilişsel terapi, durum, düşünce, duyum, duygulanım ve başa çıkış döngüsünde işlevsel olmayan ve bir tür kısır döngüye dönüşen olumsuz yaşantılarımızı düşünceler, kurallar, koşullu hükümler, değerler ve inançlar düzeyinde araştırıp çalışarak farklı algılar, bakış açıları, seçenekler ve başa çıkış biçimleri geliştirmeyi hedefler.  Bilişsel Terapi bilimsel olarak araştırılmış ve klinik ortamlarda psikoterapistlerce farklı sorun tanımları üzerinden gerçekleştirilen uygulamalarda etkili görülen az sayıda müdahale biçimlerinden biridir.

Bir terapi seansında neler olur?

Terapistiniz ruh durumunuzu değerlendirmek için sizinle duygu durumunuzdaki kaygı ve depresyonu belirlemek üzere bazı formları sizinle doldurmak isteyebilir.   Depresyon ve Kaygı ölçekleri  süreçteki ilerlemeyi belirlemek için nesnel değerlendirme ölçütünü sağlar.  Bunun dışında terapist her seansta önceki haftayı nasıl geçirdiğinizi değerlendirmeye yönelik öznel bir değerlendirme üzerinden ruh halinizi sorar.  Seans içinde ele almak isteyebileceğiniz konuları, önceki seansta ele alınan konuları araştırır ve iki seans arasındaki bağlantıyı kurar.  Seansın gündemini ve önceliklerini belirleyerek seans hedeflerini belirlemeye yönelebilir.  Seans gündemi üzerinde Bilişsel Terapi esaslarına göre çalışırken bir sonraki seansa kadar seans dışında gerçekleştirilebilecek çalışmayı ve olası deneyimleri araştırır.  Eğer varsa karşılaşılabilecek olası sorunlara yönelik önlem ve çözümleri değerlendirir.  Bir terapi seansında ele alınan bir durum ya da deneyimin detaylarını duygular, düşünceler, kurallar, ara inançlar ve tepkiler üzerinden değerlendirmek sebep sonuç ilişkisini belirleyip sorunu gidermek için önemlidir.  Olası düşünce hatalarını belirleyip, gerçekçi olmayan düşüncelere alternatif dengeli bir bakış geliştirmek orta vadede duyguları olumlu yönde değiştirmek ve etkin başa çıkışlar geliştirmeye yardımcı olur.  Seansın sonunda yapılmış bir çalışma varsa etkilerini araştırmak, terapistin kaçırdığı ve yetersiz kaldığı noktaları belirlemek sonraki seansın hedeflerini belirleek ve sürecin sağlığını korumak açısından dikkate alınmalıdır.

Terapi ne kadar sürer?

Hizmeti sunan kurumun zorlayıcı koşulları olmadıkça terapist ve danışan arasındaki işbirliği ile haftada bir gerçekeleştirilen seanslarla terapi hedefleri yakalanıp danışanın kendini iyi hissettiği, sorunlarla etkin şekilde başa çıkabildiği, zorlayıcı belirtilerin kaybolduğu bir noktada seans sıklığı düşürülerek sonlandırmaya gidilir.   Bu süre, çalışmanın etkilerini haftalar içinde gösterip sürecin aylar içinde olumlu bir değişim yaratabildiği bir süredir.  Bazı durumlarda 14 ila 18 haftada sonuç alınabilirken hedeflere ulaşıp değişimi kalıcı kılana dek 6 ay ya da bir yıl sürebilir.  Süreç içinde ulaşılmış hedefler üzerine yeni farklı hedefler eklendiğinde ya da sorun yaşanan farklı alanların getirilen ilk sorunla bağlantıları üzerinden değişim hedefleri genişletildiğinde terapist ve danışan birikte devam etme kararı alabilirler.

Terapiye başlarken..

Bu tür bir sürece başlarken öncelikli değişim isteklerinizi belirlemek önemlidir.  Bu çalışmadan ve terapistimden ne bekliyorum?  Çalışmanın sonunda farklı olarak nasıl olmak istiyorum?  İş yaşantımda, evimde, özel hayatımda, sosyal yaşantımda ve bu alanlardaki ilişkilerimde ne olsun?  Ben bu alanlarda nasıl daha farklı biri olayım; nasıl daha farklı hissedeyim, düşüneyim ve tepki vereyim?  Halen yaşadığım hangi düşünce, duygu ve tepkilerden kurtulmak istiyorum?  Yaşamımda geliştirmek istediğim farklı alanlar var mı?  Kültürel, ruhsal, zihinsel, bedensel geliştirmek istediğim beceriler var mı?  diye kendinize sorun.  Terapist bu hedefleri değerlendirmenize, tekrar tanımlamanıza ve hangilerini terapide ele alabileceğinizi saptamanıza yardımcı olur.

İlaçla tedavi nasıl olur?

Terapistiniz, ilaçla tedavinin avantajlarını ve dezavantajlarını sizinle görüşebilir.  İlaçla tedavi beyindeki süreçleri belirleyen nöral ileti enzimlerinin geri emilimini ve salgılanmasını baskılayarak duygulanımlar ve bilişsel eylemler üzerinde azaltıcı ya da arttırıcı bir etki yaratır.  Yaratılan etki soruna özel, kısıtlı ve geçicidir.  Bilişsel Terapide bilişsel tüm kaynaklar üzerinden bir farkındalık, deneyim edinme ve pekiştirme sağlanarak yeni nöral yollar ve örüntüler oluşturma ve öğrenme hedeflenir.  Dolayısıyla etki kalıcı ve yeni deneyimlere genellenebilir niteliktedir.  Yeni bir düşünme, hissetme ve başa  sorun ilaçsız tedavi edilir.  Bir çok sorunda ilaçsız psikoterapi çözüm olşturur.  Bazı sorun ve durumlarda ilaçla birlikte Bilişsel Terapi daha iyi sonuç verir.  Eğer zaten ilaç tedavisi görüyorsanız ya da ilaçla tedavi olmak istiyorsanız bir uzman hekim desteği ile psikoterapiyi sürdürebilirsiniz.  Eğer ilaç tedavisi görmüyorsanız ya da ilaçla tedavi olmak istemiyorsanız terapistiniz sizin durumunuzda ilaç tedavisinin gerekliliğini ve olası hekim yönlendirmesini konuşabilir.

Terapinin yürüyüp yürümediğini nasıl anlayabilirim?

Çoğu kişi adanmışlıkla seanslara katılır ve seans araları için kararlaştırılan çalışmalar varsa bunları deneyerek terapinin ilk birkaç haftasından sonra olumlu değişiklikleri fark eder. Zamanla belirtilerin nesnel değerlendirmeleri üzerinden beliren iyileşme kişinin kendi öznel değerlendirmesiyle örtüşecek şekilde belirginleşir.